Nieves Neira describe a magnitude da traxedia polos lumes na Serra do Courel

Nieves Neira, a autora do volume Neve de agosto que acaba de aparecer na colección Sentulo de Chan da Pólvora, publicou unha estremecedora crónica dos lumes que están arrasando unha das xoias do patrimonio etnográfico e natural de Galicia: O Courel. Un texto imprescindible para comprender a magnitude da traxedia.

“O lume [escribe a autora no seu artigo, publicado polo xornal El Progreso] arrasou o núcleo de Vilar e con el un dos lugares máis queridos da memoria do Courel, a casamuseo de Xan, un home entregado a preservar o patrimonio da serra. Os veciños choran esta perda e denuncian ter quedado sós fronte ao lume e que durante horas ningún medio se achegase a esta aldea para defendela das lapas.

Dor, raiba, impotencia. Palabras moi repetidas, pero non hai outras para dicir esta traxedia sen precedentes na serra. Se O Courel é un órgano vital de Galicia, esta aldea arrasada polas lapas é unha das súas arterias. E o é, sobre todo, por Xan de Vilar, un deses veciños que merecen levar o nome do lugar consigo. Durante toda a súa vida reuniu alí unha boa mostra do patrimonio etnográfico vencellado aos oficios tradicionais nun museo do que xa non queda nada. “Non se pode entender como pode arder unha aldea“, óese en todas partes. Tamén toda a serra pregunta por el, coma un laio, todos sufren polo que terá que estar el sufrindo, coma se o seu corazón estivese repartido en todas partes. E o está.

Xan de Vilar elaborou en madeira letreiros para os nomes de tantas das casas do Courel, restaurou a igrexa, demoucou castiñeiros propios e alleos, coidou da aldea e coidou da serra na que quixo resistir cando esta víase abocaba á emigración. Quen todo isto fixo tivo que esperar catro ou cinco horas para que algún servizo de emerxencia acudise a Vilar para salvar a súa casa, a súa que é de toda a serra, cando xa era tarde.

“Dende a tarde ata a noite non veu ninguén”, comenta Emilio, un dos dous veciños que non seguiron a indicación da Garda Civil de desaloxar o lugar para defender a aldea do lume. Cos ollos afectados polo fume, mira ao redor. Lograron salvar as súas casas, pero o resto, ardeu. Di que non pode entender como ocorreu isto. “Que facían as carrocetas no medio do monte, en lugar de estar protexendo unha aldea? Se o lume no monte é imparable!”, lamenta. Outros veciños tamén se levan as mans á cabeza: “Como é posible que vaia o río cheo de auga e non se poida derivar ás aldeas? como é posible que non haxa motobombas?”, comentan. Todo o mundo lamenta a falta de medios, de xestión, de previsión: “Non ten nome que as brigadas dos concellos non estean aínda en funcionamento. Se din que o lume é imparable, como non previron isto?”, escóitase.

VILAR. Ás sete da tarde, Emilio xa está canso de ir e vir da Fonte da Saúde, esa que tan ben arranxou Xan de Vilar, á súa casa, cun cubo de auga. Das casas que se manteñen sae algo de fume, e xa non teñen auga despois de que o incendio arrasase coas tuberías. A situación está desbordada na serra, nun caos total. “Aí había castiñeiros centenarios”, comenta, nese souto que non logrou parar o fume. Polo lado superior, sen embargo, unha plantación de piñeirosdemasiado próxima da aldea axudou a estendelo.

Nos últimos tempos, varias persoas de Galicia e do resto do Estado mercaron e restauraron vivendas no núcleo de Vilar. Tamén varios emigrantes, coma Emilio, rehabilitaron as súas casas, para voltar a serra ou pasar o verán.

El quedou na aldea e defendeuna, desoíndo as indicacións e xogando a propia vida. A forma na que se realizaron os desaloxos é outra das grandes críticas dos veciños. Non referida á ameaza, terriblemente real, da morte, senón pola falta de coordinación cos mozos dispostos a axudar ou a facilitar información necesaria, como a dos accesos ás tomas de auga. Ao final, teñen a sensación de que moitas aldeas quedaron soas ante o lume. En Santa Eufemia, de camiño, só había tres bombeiros chegados do Salnés. “Como van facer tres persoas fronte a este lume?” lamentaba alí un dos veciños. Ese abandono é a sensación que pesa nos ombros. “Estamos abandonados”, denuncian.

O ÚNICO VECIÑO. Durante moitos anos, durante moitos invernos, Xan de Vilar foi o único veciño da aldea. Como dicía Novoneyra nese poema que tanto se asoma hoxe a todas partes: “Onde só queda alguén pra aguantar dos nomes/ poño eu a ampla fronda/ a redroma dun castiñeiro”. No fondo, o que hoxe arde aquí é a agonía do rural, o que tanto teimou en denunciar cando se miraba para outro lado. Este fume que cubre hoxe O Courel é tamén unha cegueira.

Son moitas as direccións ás que apuntan as mans que hoxe claman ao ceo: a da plantación forestal de piñeiros entre O Courel, Quiroga, O Incio e a Pobra do Brollón, unha das máis grandes de Galicia e unha especie que é pirófita nun lugar que debera estar protexido e que hoxe é un só incendio; as temperaturas nunca vistas no Courel; a tormenta seca que sementou a serra de focos de lume o xoves pola noite; a xente, forzada a emigrar das aldeas sen alternativas; a falta de limpeza nos montes; pero tamén a falta de previsión, de inversión, de políticas, de medios. Un cambio climático, ecolóxico, social que, sen medidas, anuncia o mundo que vén como non se lle poña remedio. O mundo no que unha aldea, unha memoria, unha forma de vida, a fauna, a flora, un souto centenario ou un dos bosques máis biodiversos de Europa pode ser barrido polo lume en cuestión de segundos.

Pena, rabia, dor, impotencia. Non se entende como pode arder, nin como se pode deixar que arda, a memoria, a vida, a serra. O día, por desgraza, non acaba aquí. O lume esténdese”.


 

Inma López Silva e Lopo conversan arredor de ´Clepsidras`na libraría Wells de Cangas

A libraría Wells de Cangas acolle este mércores 13 de xullo, a partir das oito e media da tarde, unha conversa arredor de Clepsidras, o libro de Inma López Silva que lle valeu a última edición do Premio Eusebio Lorenzo Baleirón do Concello de Dodro. A propia autora estará nesa conversa acompañada de Antón Lopo, editor de Chan da Pólvora, selo que se encarga de publicar os libros galardoados en Dodro. Sentados arredor dun viño, ambos tratarán de aproximar o texto aos asistentes.

Clepsidras  é o primeiro poemario de Inma López Silva, unha das narradoras máis celebradas da literatura galega actual, sentiu a chamada da poesía e escribiu, practicamente como nun refol de inspiración, Clepsidras, libro no que asistimos en verso real á experiencia dunha escritora que se enfronta á experimentación literaria e, simultaneamente, á descuberta da memoria personal. Moi poucas veces se dá a oportunidade de ler a unha autora tan exposta e tan consciente da súa exploración. Sobrecolle como se desdobra en filla, nai, esposa, amante, neta. Como se mergulla na profundiade emocional e combate a presión do poema cun sorriso nos labios. Clepsidras apreixa o tempo líquido –inapreixable– e as súas rimas cósmicas, que nos unen máis alá dos lazos de sangue. A súa intimidade desarma a calquera persoa que se achegue a este libro asombroso.


 

En setembro sairá a reedición de ‘Os teus dedos na miña braga con regra’ de Lupe Gómez

Cando transcorreron case vinte e cinco anos da publicación de Os teus dedos na miña braga con regra, Chan da Pólvora recupera a obra máis provocadora de Lupe Gómez para o catálogo de Sentulo, unha colección de libros de man que o selo pontenciou nos últimos meses con títulos como Neve de agosto de Nieves Neira, Simún de Nuria Vil, A desvértebra de Ana Romaní ou O gran poema de Constantino Bértolo.

En Os teus dedos na miña braga con regra atoparemos algúns versos xa inesquecibles da poesía galega das últimas décadas, composicións breves, mínimas, non exentas de humor, que nos rebentan como os golpes dunha boxeadora. O libro chegará  ás librarías en setembro, como avance dos lanzamentos que Chan da Pólvora fará no próximo outono.


 

Os libros de Chan da Pólvora tamén se exhiben no expositor de Euseino?

Os libros de Chan da Pólvora exhibense desde a pasada semana no expositor da Fundación Euseino?, institución que preside Carlos Lema e que ten a súa sede no número 37 da Rúa México, en Vigo. Deste xeito, o local da fundación, cun amplo programa de actividades, convértese tamén nun punto de venda dos títulos lanzados polo selo especializado en poesía. A Fundación Euseino? é unha organización non lucrativa independente.

Constituída en outubro de 2015, a fundación promove a filosofía e a reflexión sobre literatura, especialmente mediante a comunicación pública a través da Internet, libros e publicacións periódicas tanto impresas coma dixitais e electrónicas, con atención especial ao Acceso Aberto. Colabora e participa en actividades dirixidas á difusión e ao debate do pensamento filosófico e científico, ademais do pensamento sobre a Literatura, organizando e patrocinando coloquios, cursos e seminarios.


 

‘Inmortal Afrodita’ de Safo na colección Rabo de Egua, un poema traducido por Raúl Gómez Pato

A autora á que este ano lle dedicamos en Chan da Pólvora o día do orgullo galego é Safo, a primeira poeta da lírica arcaica grega. O poema elixido foi Inmortal Afrodita, un dos poucos textos da autora que se conservan practicamente íntegros (só lle falta un anaco ao inicio do terceiro verso da quinta estrofa). Raúl Gómez Pato, que xa traballara anteriormente na súa poesía, foi o encargado de traducir este espléndido poema, que aparece na colección Rabo de Egua (o número oito) cun limiar realizado especialmente para a plaquette. Nacido en Ourense (1966), Gómez Pato é poeta, tradutor e director para Editorial Rinoceronte dunha colección de traducións de textos anteriores ao século XX. Entre os seus poemarios figura o máis recente, Sal, auga, vinagre (Medulia, 2019). 

A colección Rabo de Egua é a única especializada en poesía lgtbi do estado español. Nela pódense atopar poemas de Federico García Lorca, Serafín Ferro, Brane Mocetic, Pau Vadell ou Sor Juana Inés de la Cruz.


 

Chan da Pólvora Editora: seis anos publicando a poesía necesaria

O día 28 de xuño, cando Chan da Pólvora Editora celebra o seu sexto aniversario, non só escoitaremos as voces de Ana Romaní e Nuria Vilán Prado para presentar a remozada colección Sentulo, senón que tamén poderemos ver as fotografías coas que Manuel Álvarez construíu Seredes mar, o título máis recente da colección Onsa. Ademais, no acto participará Raúl Gómez Pato, tradutor do poema Inmortal Afrodita co que Chan da Pólvora contribúe ás celebracións comunais deste 28, aniversario do primeiro Estatuto de Autonomía de Galicia e eixo das reivindicacións dos colectrivos lgtbi. A festa da editora, que conta con entrada libre ata completar aforo pero na que tamén se poden facer reservas, ofrecerá como agasallo unha cata de viños colleiteiros de dúas viñas da Ribeira Sacra, unha que proporciona caldos de pedal exquisito en Vilachá [cultivada polo Carlos de Mourelos] e outra nas Solveiras, xa no concello de Monforte [cultivada por un dos viñateiros heroicos da rexión, O Pereco].

 

A Horta das Chas

A Horta das Chas supuxo na súa inauguración, en xuño de 2020, a apertura á cidade dun ámbito privado de grande singularidade. Trátase dun predio de seiscentos metros cadrados [situado na Corredoira da Fraguas,] que forma parte dunha área de cultivos entre as rúas Quiroga Palacios, Vedor, Ferreiro Leis, Clavixo e Fraguas. A denominación de Horta das Chas recolle a disposición en socalcos deste predio, onde tamén se asenta unha das institucións máis activas do barrio de San Pedro, a asociación A Xuntanza.

A vocación editorial, con todo, parece unha corrente submersa na memoria do lugar, xa que aquí existíu durante anos unha imprenta, chamada Sanper, que subsiste coas súas sílabas inversas, Persan, no Polígono do Tambre. Varias planchas de zinc da antiga imprenta apareceron soterradas no proceso de recuperación do predio e agora exhíbense nunha intervencións artísticas de Tala. 

O conxunto de hortas desta mazá conforma unha paisaxe practicamente descoñecida na cidade, con cultivos de autobastecemento e xardíns. Nelas medrou un ecosistema urbano de riqueza ecolóxica, con abondosas colonias de paxaros e aves. Nesta mazá desenvolve tamén a súa experiencia artística Berto Leis, creador dun persoal campo de figuras e tecidos ao último da rua Ferreiro Leis.

 

A colección ‘Sentulo’

Sentulo, topónimo que alude a un illote da costa de Ons, é unha aposta fronte á inflación desbocada e ao encarecemento do papel. Nese desafío, Chan da Pólvora propón relanzar a súa colección de libros de man, que se iniciara coa antoloxía Os dentes da mazá. Os novos títulos manteñen a vertente de entón, caracterizada pola esmerada selección de textos, un prezo excepcional de doce euros e o coidado material que fai dos volumes do selo un obxecto tamén de disfrute táctil e visual. Para o relanzamento da colección, reeditáronse Simún de Nuria Vil –un dos acontecementos poéticos dos últimos meses–, A desvértebra de Ana Romaní –aclamada tanto pola crítica como polo público– ou O gran poema, poderosa epopea coa que Constantino Bértolo recuperou o galego para a súa obra. Canda eles, publicouse o primeiro libro de poemas de Nieves Neira Roca, Neve de agosto.

 

Nuria Vilán Prado

Para presentar a colección Sentulo, contamos coa presenza de dúas voces poderosas dentro do panorama actual da poesía galega: Nuria Vilán Prado (ou Nuria Vil) e Ana Romaní. 

Nuria Vilán Prado (Santo André de Comesaña, Vigo, 1993) forma parte do proxecto de poesía escénica Dúas Gamberras e un Micro canda Vanessa Glemsel. Traballa como creadora de contidos na canle Coidado coa cadela e xestiona tamén un perfil na plataforma de mecenado Patreon. Colaborou en proxectos de carácter multidisciplinar, entre eles o espectáculo Por Xela!, realizado polo grupo A Banda da Loba en homenaxe a Xela Arias. Mantén unha colaboración coa marca de roupa ourensá Salsa Gaucha, que traballa pezas textiles a partir de poemas e versos. Formouse en estudos relacionados con lingua e a literatura nas universidades de Vigo e Santiago de Compostela. É integrante da plataforma literaria A Sega. Simún é o seu primeiro libro.

 

Ana Romaní

Ana Romaní (Noia, 1962) é unha das voces fundamentais da poesía galega das útimas décadas, con libros como Arden (1998), Love me tender. 24 Pezas mínimas para unha caixa de música (2005) ou Estremas ( 2010). Tamén é unha figura fundamental do periodismo cultural des que en 1990 comezou a dirixir o Diario Cultural, programa de referencia no medio radiofónico que lle valeu un recoñecemento unánime, como o Premio Nacional de Periodismo Cultural do ano 2018. Activista, pensadora do feminismo, artífice de proxectos híbridos de expresión como o Laboratorio de indagacións Poéticas (LIPo) e dicidora brillante de poemas en títulos como Estalactitas (2002), Catro poetas suicidas. Intervención poética contra a levidade (2002), A voz e o poema. Os periplos de Avilés de Taramancos (2003) ou 2% un rectal para esquecer (2019), Ana Romaní autora de numerosos ensaios, entre eles Táctil resonancia. Da derrota dun esplendoroso veleiro, as voces flotantes e os cantos das baleas (2019).

 

‘Sexades mar’ de Manuel Álvarez  

Na Horta das Chas tamén exhibirá este día 28 as súas fotografías Manuel Álvarez, autor de Sexades mar, título que Chan da Pólvora coeditou na colección Onsa. O volume, que conta con poemas dun heterónimo do fotógrafo, Helga Cabiddú, e unha introdución de Miro Villar, amosa a capacidade de Manuel Álvarez para afondar na psicoloxía épica das persoas que retrata. Sexades mar é un dos seus traballos máis persoais, despois de publicar no ano 2002 Gameleiros. Agora, achégase de novo á xente do mar e faino para retrar a xente que se dedica á colleita do ourizo na Guarda. A pesca ou recolección do ourizo de mar”, subliña Manuel Álvarez, “pode considerarse como un novo sinal da involución descendente e significativa das capturas de especies tradicionais, que obliga a diversificar o traballo noutras labores no mar. As vendas do ourizo de mar acapararon en 2021 case o 36% do total das vendas na lonxa da Guarda”.

 

‘Inmortal Afrofita’ de Safo

Como é habitua desde a súa fundación en 2016, Chan da Pólvora Editora presentará este 28 unha nova achega da súa colección Rabo de Egua, a única especializada en poesía lgtbi do estado español. Este ano, a poeta que nos acompaña é Safo con Inmortal Afrodita , traducida por Raúl Gómez Pato. Federico García Lorca, Serafín Ferro, Brane Mocetic, Pau Vadell ou Sor Juana Inés de la Cruz son parte d*s autor*s que se inclúen nesta colección.

 

A editorial

Xurdida no contexto dun proxecto comunal que incluía unha libraría, un espazo de arte e unha editorial oral, Chan da Pólvora mantense en activo seis anos despois cun dos máis relevantes catálogos poéticos das últimas décadas en Galicia. Son máis de setenta títulos distribuídos en coleccións temáticas e accións realizadas en colaboración con outras editoriais, institucións, colectivos ou creadores que lle confine ao selol un gran dinamismo e unha personalidade propia.

Ao mesmo tempo promoveu dúas paralelas: a Biblioteca de Mesopotamia [dedicada a obras relacionadas coa Ribeira Sacra] e Batiscafo, destinada a difundir a poesía galega nos ámbitos de lectura en castelán. Máis recentemente, coincidindo coa posta en marcha da web www.chandapolvora.gal, activouse o ámbito dixital LIPo [de poesía sonora e audiovisual, coa participación de Chus Silva e Ana Romaní] e recuperouse o nome de ChanZo para unha revista de descarga gratuíta, accesible mediante a web.

O equipo de Chan da Pólvora está integrado por Antón Lopo [dirección editorial], Manolo Martínez [grafismo], Luísa Iglesias [administración], Iris Cochón e Anxos Sumai [coordinación lingüística e de estilo], Alexandre Fernández Peón [redes sociais] e Fran Domínguez [maquetación]. A iniciativa térmase de oitenta subscritor*s que son os alicerces da editora, tanto no soporte da difusión como na de produción, ao tempo que juntos tecemos un fío de conexión ao longo do país.